Chuyên mục COVID-19 Chăm sóc sức khoẻ F0 tại nhà Hướng dẫn Chăm sóc F0 tại nhà - COVID-19 Xem hướng dẫn

Cây bụp giấm

Mô tả ngắn: Cây bụp giấm hay còn gọi là giấm, đay Nhật, có tên khoa học là Hibiscus sabdariffa L. Đài hoa bụp giấm có tác dụng chống co thắt cơ trơn, làm thư giãn cơ trơn tử cung, làm hạ huyết áp và có tính kháng sinh, trị ho, viêm họng. Kinh nghiệm dân gian là nhai ngậm đài hoa bụp giấm để trị viêm họng, ho.

Mô Tả Dược Liệu

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng Việt: Cây bụp giấm

Tên khoa học: Hibiscus siabdariffa L. . Họ: Bông (Malvaceae).

Tên khác: Atiso đỏ; bụt giấm; bụp giấm; cây rau chua; bụt chua; bụp chua; lá giấm; giền cá; giền chua; hoa vô thường; lạc thần hoa; đay Nhật; cây hoa hòe.

Đặc điểm tự nhiên

Cây sống một năm, cao 1,5 – 2 m, phân nhánh gần gốc, bóng, màu tím nhạt.

Lá hình trứng, nguyên, mép lá có răng.

Hoa đơn độc, mọc ở nách, gần như không cuống, chiều dài 8 – 12, hình sợi, phần dưới hợp, có lông nhỏ. Đài hợp, có lông nhỏ, phiến nhọn đều, nửa dưới màu tím nhạt. Tràng màu vàng, hồng hay tía, có khi trắng. Quả nang, hình trứng, có lông thô, mang đài màu đỏ sáng tồn tại, bao quanh quả.

Ra hoa từ tháng 7 đến tháng 10.

Nụ và hoa bụp giấm

Phân bố, thu hái, chế biến

Gốc ở Tây Phi, được trồng để lấy đọt và đài hoa dùng làm rau chua. Đài hoa phơi khô bảo quản được lâu; sau khi ngâm nước, lại trở lại trạng thái tươi.

Hoa bụp giấm khô

Bộ phận sử dụng

Lá, hạt, đài hoa – Folium, Semen et Calyx Hibisci.

Thành Phần Hóa Học Của Bụp giấm

Các lá đài giàu về acid và protein; các acid chính tan trong nước là acid citric, acid malic, acid tartric và acid hibiscus. Chúng cũng chứa gossypetin và chlorid hibiscin, chất sau này có tính kháng sinh.

Hoa chứa một chất màu vàng là flavonol glucosid hibiscitrin; hibiscetin; gossypitrin và sabdartrin.

Quả khô chứa oxalat Ca, gossypetin, anthocyanin (có tác dụng kháng sinh) và vitamin C.

Hột chứa 7,6% nước, 22,3% dầu, 24% protein, 13,5% chất xơ, 7% chất khoáng.

Dầu hột bụp giấm tương tự như dầu hột bông vải có tác dụng chống nấm và bệnh ngoài da. Dầu chứa vitamin và các chất béo không no, có tác dụng tốt đối với người cao tuổi và người kiêng ăn.

Tác Dụng Dược Lý Của Bụp giấm

Theo y học cổ truyền

Nước hãm đài hoa chứa nhiều acid hữu cơ có tác dụng lợi tiểu, lợi mật, lọc máu, giảm áp suất mạch và kích thích nhu động ruột, lại có tác dụng kháng khuẩn và nhuận tràng. Lá cũng có tác dụng lợi tiểu, an thần và làm mát. Quả chống scorbut.

Đài hoa bụp giấm có tác dụng chống co thắt cơ trơn, làm thư giãn cơ trơn tử cung, làm hạ huyết áp và có tính kháng sinh, trị ho, viêm họng. Kinh nghiệm dân gian là nhai ngậm đài hoa bụp giấm để trị viêm họng, ho.

Đài và lá cũng được dùng làm thuốc nhuận gan, lợi tiểu. Dịch chiết nước đài hoa bụp giấm đem tiêm vào mèo thí nghiệm (không gây mê) cho thấy có tác dụng hạ huyết áp. Tác dụng này bị ngăn cản bởi atropin. Một chiết đoạn polysaccharit nụ hoa bụp giấm tan trong nước có tính chất như pectin polysacharit làm chậm sự phát triển của khối u sarcoma 180 cấy ghép trên chuột.

Dầu ép từ hạt bụp giấm và chất không xà phòng hóa có tác dụng kháng sinh trên một số chủng vi khuẩn như Escherichia coli, Salmonella typhi, Bacillus subtilis, Corynebacterium pyogenes, Staphylococcus aureus… và có tác dụng kháng nấm trên một vài loài nấm: Aspergillus, Trychophyton, Cryptococcus…

Theo y học hiện đại

Dùng làm thực phẩm

Lá có vị chua chua, dùng làm rau ăn. Người ta thường dùng đài hoa có vị chua làm gia vị thay giấm, dùng chế nước giải khát, làm mứt. Có nơi dùng chế si rô, hoặc đem phơi khô và nấu lên lấy nước uống.

Lá, đài của hoa bụp giấm chín rất nhanh và chỉ được thu hái trong vòng 15 - 20 ngày sau khi hoa nở khi chúng còn mềm, không nhăn héo và có màu đỏ sẫm. Lá đài để tươi, rửa sạch ép lấy nước, pha thêm đường và nước lọc làm đồ uống giải khát.

Trên thế giới hiện nay, người ta có xu hướng đi tìm và chiết xuất chất màu từ cây cỏ để nhuộm màu thức ăn và đồ uống thay thế cho các loại hoá chất. Nước ta cũng đã chiết màu đỏ từ lá, đài bụp giấm cho mục đích này.

Bụp giấm được dùng làm nước giải khát

Trị bệnh Scorbut

Lá dùng như chất thơm và cùng với đài hoa và quả dùng trị bệnh scorbut.

Tác dụng tốt trên mắt, tim, thần kinh, tăng huyết áp, xơ cứng động mạch và tác dụng kháng khuẩn

Sắc đài hoa mọng nước lấy nước uống hay hãm uống giúp cho tiêu hóa và trị các bệnh về mắt; nó cũng dùng để trị bệnh tim và thần kinh, huyết áp cao, xơ cứng động mạch.

Gần đây, Rovesti và Griebel công bố tác dụng chữa xơ vữa động mạch và tính kháng khuẩn đường ruột cao của bụp giấm.

Tác dụng chống ung thư

Các nhà nghiên cứu Malaysia cho biết nước ép từ lá đài tươi của bụp giấm có tác dụng bổ dưỡng và phòng ngừa bệnh ung thư.

Tác dụng trên tiêu hóa và lợi mật

Đài hoa mọng nước sắc lấy nước uống hay hãm uống giúp tiêu hóa và trị các bệnh về mật.

Ở Thái Lan, lá đài bụp giấm phơi khô sắc uống là thuốc lợi tiểu mạnh chữa sỏi thận. Lá và cành chữa ho, hạt bổ dạ dày.

Ở Myanma, hạt bụp giấm chữa suy nhược cơ thể. Còn ở Đài Loan, hạt được dùng để nhuận tràng nhẹ, bổ và lợi tiểu.

Ở Philippin, rễ bụp giấm là thuốc bổ và kích thích tiêu hoá.

Liều Dùng, Cách Dùng Của Bụp giấm

Sử dụng dưới dạng rượu vang, trà.

Lá cây bụp giấm thường được sử dụng để nấu canh chua, chế nước giải khát. Nước ta có sản xuất rượu vang Hibiscus phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Bài Thuốc Có Bụp giấm

Trà bụp giấm giúp hạ huyết áp, nhuận tràng, lợi tiểu, giải độc, thanh nhiệt và hạ cholesterol

Chuẩn bị: 30 g hoa bụp giấm hoa khô, 700 ml nước.

Thực hiện: Đem nguyên liệu rửa sạch và hãm trong 700 ml nước sôi. Có thể thêm đường và uống hết trong ngày.

Rượu bụp giấm giúp nhuận tràng, kích thích tiêu hóa và lợi mật

Chuẩn bị: 600 g hoa bụp giấm khô, rượu 40 độ 3 lít, mật ong 150 ml.

Thực hiện: Đem rửa sạch nguyên liệu, để ráo nước, sau đó ngâm với rượu và mật ong trong khoảng 10 ngày. Mỗi ngày dùng 1 – 2 chén nhỏ trước khi ăn để kích thích tiêu hóa.

Bài thuốc từ bụp giấm giảm ngừa ho

Chuẩn bị: Hoa bụp giấm tươi và đường.

Thực hiện: Đem rửa nguyên liệu, sau đó để ráo. Sau đó bỏ vào bình, 1 lớp bụp giấm xen kẽ với 1 lớp đường. Ngâm trong 15 ngày là dùng được. Mỗi ngày dùng khoảng 30 ml.

Lưu Ý Khi Sử Dụng Bụp giấm

Một số lưu ý khi dùng cây bụp giấm:

Không nên dùng quá 2 g/ngày vì dược liệu có khả năng gây độc.

Hoạt chất anthocyanin trong dược liệu có thể bị phân hủy khi chế biến ở nhiệt độ quá cao. Vì vậy cần chú ý khi chế biến dược liệu này.

Chưa có tài liệu chứng minh về độ an toàn của dược liệu đối với phụ nữ mang thai và cho con bú.

Bụp giấm làm giảm 62% nồng độ của thuốc diclofenac trong huyết thanh. Đồng thời làm giảm nồng độ thuốc acetaminophen, gây giảm tác dụng điều trị. Khi dùng đồng thời, cần thông báo với bác sĩ để được cân chỉnh liều dùng.

Hiện nay có nhiều nơi gọi bụp giấm là atiso đỏ. Tuy nhiên công dụng của 2 loại thực vật này không giống nhau. Cần thận trọng khi lựa chọn nguyên liệu, tránh gây ảnh hưởng đến kết quả của quá trình điều trị.

Nguồn Tham Khảo

1) Tra cứu dược liệu: https://tracuuduoclieu.vn/bup-giam.html

2) Những Cây thuốc và Vị thuốc Việt Nam (Đỗ Tất Lợi).

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng dược liệu phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.