Chuyên mục COVID-19 Chăm sóc sức khoẻ F0 tại nhà Hướng dẫn Chăm sóc F0 tại nhà - COVID-19 Xem hướng dẫn

An tức hương: Vị thuốc Đông Y từ nhựa loài cây quen thuộc

Kích thước chữ hiển thị
  • Mặc định
  • Lớn hơn

Mô tả ngắn: An tức hương là tên gọi của nhựa được lấy từ cây Bồ đề (Styrax tonkinensis). An tức hương thường được sử dụng để trừ tà, giúp an thần hoạt huyết. Nhờ tác dụng này, mà An tức hương được sử dụng nhiều trong các trường hợp như trúng phong, trúng tà khí.

Mô Tả Dược Liệu

Tên gọi, danh pháp

Tên Tiếng Việt: An tức hương.

Tên khác: Bồ đề; Cánh kiến trắng; Thiên kim mộc chi; Thoán hương; Tịch tà.

Tên khoa học: Styrax tonkinensis (Pierre) Craib ex Hart.

Đặc điểm tự nhiên

Nhựa phơi khô được thu lấy từ cây Bồ đề Styrax tonkinensis có tên gọi là An tức hương.

Bồ đề - Styrax tonkinensis là cây nửa rụng lá, có tán rậm rạp, đặc biệt ở những cây non; cây cao từ 6 - 30m. Thân cây có thể không có cành cao đến 20m và có đường kính từ 8 - 60cm.

Cây được đánh giá cao ở Việt Nam như một nguồn gỗ bột thương phẩm. Bồ đề cũng được đánh giá cao, đặc biệt là ở các vùng cao của Lào, vì nhựa thu được từ thân cây có giá trị. Bồ đề cũng được trồng trong các chương trình phục hồi đất và tái trồng rừng ở một số vùng khác của vùng nhiệt đới. Lá Bồ đề có hình dạng giống quả trứng, nhọn ở đầu và tù ở phía gốc, lá rộng khoảng 22,5cm, dài từ 6 – 14cm, lá mọc so le và có cuống tương đối ngắn. Hình thái lá mặt dưới lá có nhiều lông tơ, mặt trên nhẵn và bóng.

an tức hương
Hoa Bồ đề mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ màu trắng, nhị vàng

Hoa bồ đề màu trắng, nhị hoa màu vàng, mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ, hoa có mùi thơm đặc trưng. Quả bồ đề hình cầu, đường kính quả khoảng 10 – 16mm.

Phân bố, thu hái, chế biến

Bồ đề là loài thực vật của vùng cận nhiệt đới đến vùng nhiệt đới, được tìm thấy ở độ cao từ 30 - 2.400 mét. Nó được tìm thấy ở những khu vực có nhiệt độ trung bình hàng năm nằm trong khoảng 15 - 260C, mặc dù nó có thể tồn tại không thường xuyên, tồn tại trong thời gian ngắn, nhiệt độ khắc nghiệt thấp đến -40c và cao tới 450C. Bồ đề thích lượng mưa trung bình hàng năm trong khoảng 1.500 - 2.200mm, mặc dù nó có thể chịu đựng ít nhất là 1.300mm trong trồng trọt, phát triển ở những khu vực không có mùa khô rõ rệt, hoặc chỉ có một mùa khô ngắn.

Bồ đề - Styrax tonkinensis phát triển nhanh và trong điều kiện thuận lợi có thể đạt được mức tăng chiều cao hàng năm là 3m trong ba năm đầu tiên tăng trưởng. Chiều cao trung bình 18 - 25m, thân cây có đường kính 20 - 24cm, có thể thu được sau 10 năm. Cây được lấy nhựa từ khoảng 6 - 7 năm tuổi. Việc khai thác tiếp tục trong 3 - 4 năm hoặc cho đến khi sản lượng giảm

Nhựa từ cây bồ đề - An tức hương được thu hoạch bằng cách rạch vào cành hoặc thân cho mủ chảy ra. Sau khi thu hoạch nhựa về đem nhựa ngâm với rượu rồi nấu sôi từ 2 - 3 lần cho nhựa chìm xuống dưới, vớt ra và thả nhựa vào nước lạnh cho cứng lại, cuối cùng đem phơi khô.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng của cây Bồ đề là nhựa hay còn được gọi là An tức hương. Sử dụng loại nhựa có màu đỏ nhạt, vàng nhạt hoặc nâu, nhựa cứng nhưng sẽ mềm ra khi gặp nhiệt độ, và có mùi thơm đặc trưng cho An tức hương.

an tức hương nhựa cây đồ đề
Thu hoạch nhựa (An tức hương) từ Bồ đề

Thành Phần Hóa Học Của An tức hương

An tức hương của Việt Nam chứa 70 – 80% chất keo, Cinnamyl benzoate, Acid siaresinolic, Vanillin, Lubanyl benzoate, Coniferyl benzoate,…

An tức hương của Trung Quốc chứa 10 – 20% chất keo, Acid sumaresinolic, Vanillin, Lubanyl cinnamate, Coniferyl cinnamate, Styrene, tinh dầu quế 10 – 30%,…

an tức hương dược liệu
An tức hương của Việt Nam chứa 70 – 80% chất keo

Tác Dụng Dược Lý Của An tức hương

Theo y học cổ truyền

An tức hương có vị cay, đắng, hơi ngọt, tính ấm.

Quy kinh Tâm, Tỳ và Phế.

Trong y học cổ truyền ở Trung Quốc, An tức hương được dùng để điều trị bệnh thấp khớp, ho, cảm lạnh, đau dạ dày, điều trị trạng thái không tỉnh táo, chóng mặt, co giật và đường niệu . Ngoài ra, An tức hương còn được làm thành cồn thuốc sử dụng để chữa lành vết thương

Nhựa cũng được sử dụng để làm mát và làm dịu da khô cũng như cải thiện tình trạng dị ứng da

Bên cạnh đó, dân gian còn sử dụng An tức hương để khử tà ở những nơi âm u, ám khí.

Theo y học hiện đại

Chưa có nghiên cứu.

Liều Dùng, Cách Dùng Của An tức hương

Cách dùng: An tức hương được dùng chủ yếu dưới dạng thuốc bột và hoàn tán.

Liều dùng an tức hương trung bình khoảng từ 2 - 4g/ngày.

Bài Thuốc Có An tức hương

Bài thuốc trị trúng phong hôn mê, ngất xỉu, đờm làm tắc họng

  • Chuẩn bị: Vàng lá 50 lá, Sừng tê giác 30g, Xạ hương 705g, Đồi mồi 30g, Ngưu hoàng 50g, Chu sa 30g, Hùng hoàng 30g, Hổ phách 30g, Borneol 7.5g và An tức hương 45g.

  • Thực hiện: Sau bước chuẩn bị, nghiền tất cả dược liệu thành bột mịn, uống với nước ấm với liều 0,8g. Mỗi ngày uống từ 1 – 2 lần tùy vào tình trạng, mức độ bệnh.

Bài thuốc trị kinh phong hay còn gọi là động kinh ở trẻ nhỏ do tà

  • Chuẩn bị: Lấy An tức hương với lượng vừa đủ - khoảng tầm một hạt đậu.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị dược liệu xong, đốt An tức hương trên lửa cho tỏa ra mùi thơm rồi xông cho trẻ.

Bài thuốc trị chứng hàn thấp và lãnh khí

  • Chuẩn bị: Sử dụng dược liệu Phụ tử và Nhân sâm mỗi mỗi dược liệu dùng 8g, An tức hương 4g.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị xong, cho tất cả dược liệu mang đị sắc lấy nước để uống. Mỗi ngày uống 1 thang.

Bài thuốc trị nứt ở đầu vú

  • Chuẩn bị: Sử dụng 100ml cồn 80 độ và 2g An tức hương.

  • Thực hiện: Tiến hành ngâm dược liệu đã chuẩn bị với cồn 80 độ trong vòng 10 ngày (thỉnh thoảng lắc đều). Sau khi ngâm dược liệu hoàn thành, sử dụng phần dung dịch cồn thoa lên đầu vú vị nứt.

Bài thuốc trị huyết trướng, huyết vận gây cấm khẩu ở phụ nữ sau sinh

  • Chuẩn bị: 20g dược liệu Ngũ linh chi và 4g An tức hương.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị xong dược liệu, đem tất cả đi tán thành bột mịn, mỗi lần 4g uống cùng với nước gừng.

Bài thuốc trị đau bụng do khí lạnh ở trẻ nhỏ

  • Chuẩn bị: Sử dụng các dược liệu đại hồi, An tức hương, Hoắc hương, Trầm hương, Mộc hương và Đinh hương mỗi vị dùng 12g, 20g Cam thảo, Hương phụ và Sa nhân mỗi vị.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị đầy đủ dược liệu, đem tất cả dược liệu tán thành bột mịn, thêm mật ong vào làm thành hoàn. Uống cùng với nước sắc từ lá tía tô, mỗi lần uống 4g.

Bài thuốc trị phong thấp biểu hiện đau nhức xương khớp

  • Chuẩn bị: Sử dụng 160g thịt heo nạc và 80g An tức hương.

  • Thực hiện: Thịt heo cắt nhỏ, trộn với bột An tức hương, sau đó cho vào bình và đốt với lửa lớn rồi xông.

Bài thuốc trị trúng phong và trúng tà khí

  • Chuẩn bị: 2g Ngưu hoàng, 8g Quỷ cửu, 4.8g Nhũ hương, 4.8g Đơn sa, 4.8g Hùng hoàng, 4g An tức hương, 4g dược liệu Sinh khương và Thạch xương bồ.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị đầy đủ các dược liệu, đem Sinh khương và Thạch xương bồ sắc lấy nước, các vị còn lại tán thành bột mịn. Sử dụng dạng bột uống cùng với nước sắc.

Bài thuốc trị nhịp tim nhanh và đau tim thường xuyên

  • Chuẩn bị: Sử dụng An tức hương lượng vừa đủ.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị An tức hương, tán dược liệu thành bột mịn, mỗi lần uống 2g với nước ấm.

Bài thuốc trong trường hợp trúng phong, đờm ứ trệ

  • Chuẩn bị: 20g các dược liệu Nhũ hương, Băng phiến và Dầu tô hợp hương mỗi vị, Tê giác, Tỳ bạt, An tức hương, Chu sa, Xạ hương, Đinh hương, Bạch truật, Hương phụ, Thanh mộc hương, Trầm hương, Kha tử và Bạch đàn hương mỗi vị 40g.

  • Thực hiện: Tách riêng băng phiến, Xạ hương và Dầu tô hợp hương, các dược liệu còn lại đem tán thành bột mịn. Sau đó cho Băng phiến, Xạ hương và Dầu tô hợp hương vào rồi tiếp tục nghiền, cho thêm mật ong vào làm thành hoàn (mỗi viên nặng 4g). Liều dùng ½ – 1 viên hoàn mỗi lần uống cùng với nước ấm, mỗi ngày uống từ 1 – 2 lần. Liều lượng có thể thay đổi hoặc giảm nếu dùng cho trẻ nhỏ.

Bài thuốc trị động kinh và hôn mê do sốt cao

  • Chuẩn bị: Dược liệu Ngưu hoàng, Chế nam tinh, Chu sa, Hổ phách, Thiên trúc hoàng và Nhân sâm, Đại mao, Băng phiến, Xạ hương, An tức hương, Hùng hoàng, Tê giác, tăng giảm theo từng trường hợp cụ thể.

  • Thực hiện: Sau khi chuẩn bị đầy đủ, đem các vị dược liệu tán thành bột, mỗi lần dùng 2 – 4g uống với nước ấm, ngày dùng 1 – 2 lần.

Lưu Ý Khi Sử Dụng An tức hương

An tức hương không dùng cho người âm hư hỏa vượng, khí hư và người có các chứng bệnh không liên quan đến ác khí.

Nguồn Tham Khảo

  1. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.

  2. Dược điển Việt Nam V.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng dược liệu phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.