Chuyên mục COVID-19 Chăm sóc sức khoẻ F0 tại nhà Hướng dẫn Chăm sóc F0 tại nhà - COVID-19 Xem hướng dẫn

An tức hương: Nhựa từ loài cây quen thuộc đến vị thuốc Đông Y

Mô tả ngắn: An tức hương là nhựa của cây bồ đề (Styrax tonkinensis). Vị thuốc này có tác dụng trừ tà, hạ khí, an thần, chỉ thống và hoạt huyết nên được sử dụng trong các trường hợp trúng phong và trúng tà khí. Ngoài ra nhân dân còn sử dụng an tức hương để loại bỏ tà khí ở những nơi âm u.

Mô Tả Dược Liệu

An tức hương là nhựa phơi khô của cây bồ đề (Styrax tonkinensis)

Tên gọi, danh pháp

Tên Việt Nam: An tức hương.

Tên khác: Bồ đề; cánh kiến trắng; thiên kim mộc chi; thoán hương; tịch tà.

Tên khoa học: Styrax tonkinensis (Pierre) Craib ex Hart.

Đặc điểm tự nhiên

Vị thuốc an tức hương là nhựa của cây bồ đề.

Bồ đề là loài thực vật thân gỗ, nhỏ, chiều cao chỉ khoảng 15 – 20 m. Lá có hình trứng, nhọn ở đầu và tù ở phía gốc, lá rộng 22,5 cm, dài 6 – 14 cm, mọc so le và có cuống ngắn. Mặt dưới lá có nhiều lông tơ, mặt trên nhẵn và bóng.

Hoa bồ đề mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ màu trắng, nhị vàng

Hoa bồ đề mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ màu trắng, nhị vàng.

Hoa mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ màu trắng, nhị vàng và có mùi thơm đặc trưng. Cây có quả hình cầu, đường kính khoảng 10 – 16 mm.

Phân bố, thu hái, chế biến

Bồ đề được di thực vào nước ta và phân bố nhiều ở Lai Châu, Sơn La, Nghệ An, Hà Tĩnh, Tuyên Quang,…

Thu hái nhựa của cây vào tháng 6 – 7 hằng năm. Nhựa có phẩm chất tốt phải được thu hoạch ở cây từ 5 – 10 năm tuổi. Lấy nhựa của cây bằng cách rạch vào cành hoặc thân cho mủ chảy ra.

Sau khi lấy nhựa về, đem ngâm với rượu rồi nấu sôi từ 2 – 3 lần cho đến khi nhựa chìm xuống dưới. Sau đó vớt ra và thả vào nước lạnh cho nhựa cứng lại, cuối cùng đem phơi khô rồi dùng dần.

Bộ phận sử dụng

Nhựa của cây được sử dụng để làm thuốc. Chỉ chọn loại nhựa có màu đỏ nhạt, nâu hoặc vàng nhạt, chất cứng nhưng hóa mềm khi gặp nhiệt và có mùi thơm đặc trưng.

Thành Phần Hóa Học Của An tức hương

  • An tức hương của Việt Nam chứa 70 – 80% chất keo, Cinnamyl benzoate, Acid siaresinolic, Vanillin, Lubanyl benzoate, Coniferyl benzoate,…

  • An tức hương của Trung Quốc chứa 10 – 20% chất keo, Acid sumaresinolic, Vanillin, Lubanyl cinnamate, Coniferyl cinnamate, Styrene, tinh dầu quế 10 – 30%,…

Tác Dụng Dược Lý Của An tức hương

Theo y học cổ truyền

An tức hương vị cay, đắng, hơi ngọt, tính ấm.

Quy vào kinh tâm, tỳ và phế.

Công dụng: Hành khí, chỉ thống, khai khiếu, hoạt huyết, thanh thần, từ tà, an thần, làm ấm thận.

Chủ trị: Hắc loạn, huyết vận ở sản hậu, trúng phong, ngực và bụng đau, đau nhức xương khớp do phong, chứng kinh phong ở trẻ nhỏ, di tinh, tai ù,…

Nhân dân còn sử dụng an tức hương để khử tà ở những nơi ám khí và âm u.

Theo y học hiện đại

Chưa có nghiên cứu.

Liều Dùng, Cách Dùng Của An tức hương

An tức hương chủ yếu được dùng ở dạng thuốc bột và hoàn tán, liều dùng trung bình từ 2 – 4 g/ngày. Ngoài ra vị thuốc này cũng có thể được dùng ở ngoài da.

Bài Thuốc Có An tức hương

Bài thuốc trị chứng trúng phong gây hôn mê, ngất xỉu, đờm dãi gây tắc cổ họng

  • Chuẩn bị: Vàng lá 50 lá, sừng tê giác 30 g, xạ hương 705 g, đồi mồi 30 g, ngưu hoàng 50 g chu sa 30 g, hùng hoàng 30 g, hổ phách 30 g, borneol 7.5 g và an tức hương 45 g.

  • Thực hiện: Cho các dược liệu nghiền thành bột mịn, sau đó dùng 0.8 g uống với nước ấm. Ngày dùng từ 1 – 2 lần tùy vào tình trạng bệnh lý.

Bài thuốc trị chứng kinh phong (động kinh) ở trẻ nhỏ do tà

  • Chuẩn bị: Một lượng an tức hương vừa đủ (khoảng bằng một hạt đậu).

  • Thực hiện: Đốt trên lửa cho dược liệu tỏa ra mùi thơm rồi xông cho trẻ.

Bài thuốc trị hoắc loạn thể âm, hàn thấp và lãnh khí

  • Chuẩn bị: Phụ tử và nhân sâm mỗi vị 8 g, an tức hương 4 g.

  • Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

Bài thuốc trị nứt nẻ ở đầu vú

  • Chuẩn bị: Cồn 80 độ 100 ml và an tức hương 20 g.

  • Thực hiện: Ngâm dược liệu với cồn trong vòng 10 ngày (thỉnh thoảng nên lắc đều). Sau đó dùng dịch cồn thoa lên phần vú nứt nẻ.

Bài thuốc trị phụ nữ sau sinh bị huyết trướng, huyết vận gây cấm khẩu

  • Chuẩn bị: Ngũ linh chi 20 g và an tức hương 4 g.

  • Thực hiện: Đem dược liệu tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 4 g uống với nước gừng.

Bài thuốc trị trẻ nhỏ bị đau bụng do khí lạnh

  • Chuẩn bị: Đại hồi, an tức hương, hoắc hương, trầm hương, mộc hương và đinh hương mỗi vị 12 g, cam thảo, hương phụ và sa nhân mỗi vị 20 g.

  • Thực hiện: Đem các dược liệu tán thành bột mịn, sau đó thêm mật ong vào làm thành hoàn. Mỗi lần dùng 4 g thuốc uống với nước sắc từ lá tía tô.

Bài thuốc trị chứng đau nhức xương khớp do phong thấp

  • Chuẩn bị: Thịt heo nạc 160 g và an tức hương 80 g.

  • Thực hiện: Trộn bột thuốc với thịt heo đã thái nhỏ, sau đó cho vào bình và đốt lửa lớn rồi xông.

Bài thuốc trị trúng ác khí và trúng phong

  • Chuẩn bị: Sinh khương và thạch xương bồ 4 g, ngưu hoàng 2 g, quỷ cửu 8 g, nhũ hương 4.8 g, đơn sa 4.8 g, hùng hoàng 4.8 g, an tức hương 4 g.

  • Thực hiện: Đem 2 vị đầu tiên sắc lấy nước, các vị còn lại tán thành bột mịn. Dùng thuốc bột uống với thuốc sắc.

Bài thuốc trị tim đập nhanh và đau tim kinh niên

  • Chuẩn bị: Một lượng an tức hương vừa đủ.

  • Thực hiện: Tán bột mịn, mỗi lần dùng 2 g uống với nước sôi.

Bài thuốc giúp khai khiếu, giải uất, oan thông và hóa trọc, dùng trong trường hợp trúng phong khiến đàm quyết chứng bế

  • Chuẩn bị: Nhũ hương, băng phiến và dầu tô hợp hương mỗi vị 20 g, tê giác, tỳ bạt, xạ hương, đinh hương, bạch truật, hương phụ, thanh mộc hương, trầm hương, kha tử, an tức hương, chu sa và bạch đàn hương mỗi vị 40 g.

  • Thực hiện: Để băng phiến, xạ hương và dầu tô hợp hương riêng, các dược liệu còn lại đem tán thành bột. Sau đó cho 3 dược liệu trên vào rồi tiếp tục nghiền, chế thêm mật ong vào làm thành hoàn (mỗi viên nặng 4 g). Mỗi lần dùng ½ – 1 viên hoàn cùng với nước ấm, ngày dùng từ 1 – 2 lần. Nếu dùng cho trẻ nhỏ cần gia giảm liều tùy theo độ tuổi.

Bài thuốc trị co giật và hôn mê do sốt cao

  • Chuẩn bị: Ngưu hoàng, chế nam tinh, đại mao, băng phiến, xạ hương, an tức hương, hùng hoàng, tê giác, chu sa, hổ phách, thiên trúc hoàng và nhân sâm, gia giảm liều lượng theo từng trường hợp.

  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột, mỗi lần dùng 2 – 4 g uống với nước ấm, ngày dùng 1 – 2 lần.

Lưu Ý Khi Sử Dụng An tức hương

Không dùng cho người âm hư hỏa vượng, khí hư và các chứng bệnh không liên quan đến ác khí.

An tức hương là vị thuốc quý trong Đông y. Tuy nhiên phần lớn các bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu này chưa được chứng minh về độ an toàn và cải thiện lâm sàng. Vì vậy để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều trị, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng vị thuốc an tức hương.

Nguồn Tham Khảo

  1. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi.

  2. Dược điển Việt Nam V.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng dược liệu phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.